Hoofdluis

Hoofdluis is iets waar veel ouders en kinderen vroeg of laat mee te maken krijgen. Hoewel ze op het eerste gezicht onschuldig lijken, kunnen deze kleine parasieten een flinke dosis jeuk en irritatie veroorzaken. Vooral in omgevingen zoals basisscholen, waar kinderen dicht bij elkaar spelen en leren, kunnen luizen zich razendsnel verspreiden. In deze blog duiken we dieper in op wat hoofdluis precies is, hoe je het kunt herkennen, hoe je er met 100% garantie vanaf kan komen – ofwel met een thuisbehandeling, ofwel met een kliniekbehandeling – en nog veel meer praktische informatie.

Wat is hoofdluis?

Hoofdluis is een parasiet die uitsluitend op mensen leeft. Een luis kan niet overleven op een dier; je kunt hoofdluis niet krijgen of overdragen door contact met dieren.

Een volwassen luis is ongeveer zo groot als een sesamzaadje en heeft een bruin-grijze kleur. Luizen hebben een plat lichaam met 6 poten en 2 kleine antennes. Hun lichaam is verdeeld in een boven- en onderlichaam, waarbij het bovenlichaam aanzienlijk kleiner is. De zes poten zijn bevestigd aan het bovenlichaam.

Het vrouwtje is iets groter dan het mannetje – omdat ze tot acht eitjes moet kunnen dragen – en is te onderscheiden aan de vorm van haar achterlijf.

Hoe verspreiden luizen zich?

Luizen hebben geen vleugels, dus ze kunnen niet vliegen.
Ze hebben ook geen poten die geschikt zijn om over oppervlakken te lopen of om te springen. Ze kunnen alleen van haar tot haar klimmen.

Echter in klimmen zijn zij uiterst bedreven. Met één of enkele poten grijpen ze een haar vast, terwijl ze de andere poten gebruiken om te voelen waar de volgende haar is waaraan zij zich vast kunnen grijpen.
Hierdoor kunnen ze afstanden tot wel 30 centimeter per minuut afleggen, dus van de ene naar de andere kant van het hoofd.

Ze maken gebruik van de klauwtjes aan het uiteinde van hun zes poten, die perfect om een haar passen, waardoor ze zich stevig aan je haar kunnen vastgrijpen.
Zelfs wanneer je je haar borstelt, kamt of wast, er met je handen doorheen gaat, of je hoofd tegen een kussen wrijft, zal een luis daardoor niet uit je haar vallen.

Omdat luizen niet kunnen vliegen, springen of over oppervlakken lopen en alleen in het haar voorkomen, is de enige manier om hoofdluis te krijgen via haar-op-haarcontact. Dit gebeurt bijna altijd door direct haar-op-haarcontact en soms via haren die op voorwerpen achterblijven. Meer informatie over dit onderwerp is te vinden op onze pagina "Besmetting".

Kunnen luizen zwemmen?

Luizen kunnen niet zwemmen; ze kunnen echter wel drijven. Luizen hebben geen longen zoals zoogdieren. Net als de meeste insecten ademen luizen via kleine openingen aan de zijkanten van hun lichaam, de zogenaamde tracheeën.

Luizen kunnen hun tracheeën sluiten om wel 8 uur lang hun adem in te houden. Dit is waarom luizen niet verdrinken wanneer je doucht, je haren wast of zwemt.

Luizen laten hun gastheer niet los om naar een ander persoon te “zwemmen”. Ze zijn niet in staat om actief naar iemand toe te zwemmen en zullen het risico niet nemen dat ze geen hoofdhaar vinden door mee te drijven met stromingen of waterbewegingen. Geïnfecteerd raken met hoofdluis in een zwembad of meer is daarom vrijwel onmogelijk, tenzij er direct haar-op-haar contact plaatsvindt.

Hoe overleven luizen?

Een volwassen hoofdluis drinkt per maaltijd ongeveer 0,0005 tot 0,0007 milliliter bloed – extreem weinig, nog geen milliliter.
Luizen voeden zich meerdere keren per dag, ook ’s nachts, gemiddeld 4 tot 6 keer per 24 uur.
Dat betekent dat één hoofdluis in totaal ongeveer 0,002 tot 0,004 milliliter bloed per dag opneemt.
Zelfs bij een zeer zware besmetting met bijvoorbeeld 1.000 luizen zou dit uitkomen op maximaal 2 tot 4 milliliter bloed per dag.
Dat is nog steeds een zeer kleine hoeveelheid, die geen gevaar vormt voor bloedverlies bij een mens, zelfs bij duizenden luizen op het hoofd.

Ze beschikken over een steeksnuit waarmee ze door de huid kunnen steken zonder dat je het voelt.
Luizen brengen een beetje van hun speeksel aan in de steekwond zodat het bloed goed blijft vloeien en ze voldoende kunnen drinken.

Naast het bloed van de gastheer heeft een luis ook de lichaamswarmte en de luchtvochtigheid van de hoofdhuid van de gastheer nodig.
Buiten dit microklimaat kan een luis 24 tot 48 uur overleven, afhankelijk van de omgeving, terwijl nimfen nog kwetsbaarder zijn en doorgaans korter overleven.
Dit komt door fysiologische beperkingen: verlies van lichaamsvocht vermindert de spierfunctie en energievoorziening van de luis, waardoor hij minder effectief kan kruipen en zich vastgrijpen.

Ectoparasieten zoals luizen hebben een beperkt vermogen om waterverlies buiten hun gastheer te compenseren.
Hierdoor neemt hun overlevingscapaciteit sterk af en vermindert hun activiteit.
Een gezonde, sterke luis bevindt zich daarom uitsluitend op het hoofd van een gastheer; alleen een verzwakte luis die zich niet meer kan vasthouden, kan buiten de gastheer terechtkomen.
Deze combinatie van biologische eigenschappen en overlevingsinstinct – die hun voortbestaan al duizenden jaren garandeert – zorgt ervoor dat een luis nooit vrijwillig zijn gastheer zal verlaten.

Wat is een nimf?

Nimfen ontstaan wanneer de neten net uit hun eitjes zijn gekomen. Nimfen groeien in ongeveer 10 dagen tot een volwassen luis.
Nimfen zijn in het begin net zo klein als een neet. Met het blote oog lijken ze op een bewegend stofdeeltje.

Luizen hebben een exoskelet, net als een krab of een kreeft.
Naarmate het (zachte binnenste van de) jonge nimf groeit, wordt het externe, harde omhulsel uiteindelijk te klein.
Om zich te bevrijden uit dit krappe “jasje”, vervelt de nimf.
De nimf ondergaat dit vervellingsproces drie keer in een periode van tien dagen – de eerste keer 2 dagen na het uitkomen, de tweede keer 3 dagen later en de derde keer 5 dagen later – waarna hij is uitgegroeid tot een volwassen luis.

Wanneer een nimf kortgeleden zijn exoskelet heeft verloren dan is hij nagenoeg transparant waardoor je het gedronken bloed kan zien, en de nimf rood oogt.

Nimfen worden meestal zeer dicht bij de hoofdhuid gevonden, omdat het daar warm en vochtig is—precies de omstandigheden die ze nodig hebben. Vanwege hun kleine formaat en hun positie op de hoofdhuid worden nimfen vaak gemist tijdens kambehandelingen, omdat ze gemakkelijk door de taps toelopende tanden van de netenkam glippen. Wanneer nimfen gemist worden, hebben ze de kans zich te ontwikkelen tot volwassen luizen die zich kunnen voortplanten, waardoor de besmettingscyclus doorgaat.

Er is een speciale ‘Kam-Crème’ die dit probleem effectief aanpakt. De crème bedekt de hoofdhuid en vangt luizen en nimfen op in zijn textuur, als een lawine, waardoor het gemakkelijk is om ze volledig uit te kammen, crème en al.

Wat is een neet?

Een neet is slechts 0.8 millimeter lang en is een eitje van de vrouwelijke hoofdluis.
Een vrouwelijke hoofdluis hoeft slechts éénmaal bevrucht te worden door een mannetje en kan daarmee in haar leven tussen de 100-150 eitjes leggen.

Neten zitten extreem stevig aan het haar vast. De lijm is niet alleen sterk, maar wordt ook helemaal rondom de haarschacht aangebracht, waardoor de neet niet zijwaarts kan worden getrokken of van het haar kan worden geschoven.

Alleen met een zeer goede netenkam is het mogelijk om de neet los te maken en van het haar af te schuiven. Neten kunnen maandenlang, tot wel een jaar, stevig aan het haar blijven zitten, zelfs nadat het eitje is uitgekomen of wanneer het embryo in het eitje is overleden.

Op de foto hieronder zie je een neet met een "staartje". Dit "staartje" is de lijm die de haarschacht als een omhulsel omringt.



De luis legt haar eitjes altijd heel dicht bij de wortels van de haren, waar ze goed kunnen ontwikkelen tot jonge luizen dankzij de warme en vochtige omgeving van de hoofdhuid.
Eitjes die verder dan enkele millimeters bij de hoofdhuid vandaan aan de haren zitten zijn al langer dan 10 dagen geleden gelegd. Ze kunnen daarom geen levend embryo meer bevatten, omdat eitjes altijd binnen 10 dagen uitkomen.

Gelukkig komt niet elke neet uit, en dat is precies de reden waarom de luis er zoveel legt – om haar overleving te verzekeren.
Het is echter belangrijk om elke levensvatbare neet te doden of te verwijderen om een actieve besmetting te beëindigen.

Omdat luizenshampoos of -lotions nooit met zekerheid alle eitjes doden, en zelfs met een netenkam vaak enkele neten worden gemist, is het essentieel om gedurende ongeveer 14 dagen met de juiste hulpmiddelen te kammen om de besmettingscyclus te doorbreken.
Op deze manier worden pas uitgekomen luizen (nimfen) continu verwijderd voordat ze nieuwe eitjes kunnen leggen, waardoor de cyclus uiteindelijk wordt doorbroken.

Dagelijks kammen met een gewone netenkam en conditioner gedurende 14 dagen geeft slechts een slagingskans van 38%–57%.
Daarom is het belangrijk om een hoogwaardige netenkam te gebruiken waarvan de tanden niet uit elkaar wijken, in combinatie met een speciale Kam Crème, zodat luizen, nimfen en neten effectief worden verwijderd en de cyclus gegarandeerd wordt doorbroken – zelfs wanneer er om de dag wordt gekamd gedurende 13 dagen in plaats van dagelijks.

Natuurlijk, als je niet de tijd of het geduld hebt om 13 dagen te wachten om luizenvrij te worden, is er altijd de optie om naar de Luizenkliniek te gaan, waar de volledige besmetting in 60 minuten met absolute garantie wordt verwijderd.
Eén behandeling, geen na-controle, geen nabehandeling, geen gedoe.

Wat is het verschil tussen een bruine en een witte neet?

Een neet is een doorzichtig eitje dat een “ongeboren” luis bevat: het embryo.
Het embryo is bruin, waardoor de neet een bruine kleur heeft. Na 7 tot 10 dagen komt het eitje uit, waarbij een lege, doorzichtige schaal achterblijft die wit lijkt.

Met andere woorden: witte neten zijn lege eitjes, terwijl bruine neten een (mogelijk levend) embryo bevatten.

Soms zie je ook eitjes die gedeeltelijk gevuld en gedeeltelijk leeg zijn. Dit zijn neten met een embryo dat zich niet volledig heeft ontwikkeld en is overleden.
Een dood embryo kan natuurlijk niet uitkomen en blijft in het eitje achter, waar het geleidelijk verschrompelt.
Dit verklaart de lege delen die in het eitje te zien zijn.

Vaak wordt roos verward met witte neten.
Er is zelfs een soort roos die zich als een cilinder rondom de haarschacht hecht.
Omdat dit type roos sterk lijkt op witte neten, wordt het ook wel pseudo-neten genoemd (zie de foto’s hieronder).

Hoe kan ik zien of een neet nog levensvatbaar is?

Een neet is mogelijk levensvatbaar wanneer het aan alle 3 onderstaande criteria voldoet:

1. De neet zit op enkele milimeters verwijderd van de hoofdhuid
2. De neet is stevig vastgeplakt aan het haar
3. De neet is geheel licht- tot donkerbruin van kleur

Meer informatie om te achterhalen of je een actieve hoofdluisbesmetting hebt vind je op onze Diagnose pagina.