Hoe voorkom ik hoofdluis?
Heb je net je kind luisvrij na wekenlang behandelen met luizenshampoo en de netenkam, ontdek je dat je kind wéér hoofdluis heeft opgelopen.
Tegenwoordig is het niet de vraag óf ze hoofdluis krijgen, maar wanneer.
Gretig grijpen ouders advies van andere ouders aan dat voor hen lijkt te hebben gewerkt, maar helaas blijkt ook dat niet te werken.
Hier lees je betrouwbare informatie van professionele hoofdluisspecialisten over wat wél werkt, wat niet werkt, en - om alle twijfel door tegenstrijdige berichten weg te nemen – ook waaróm het wel of niet werkt.
Voor wie het op ons woord aanneemt en om gelijk met de deur in huis te vallen: er is absoluut niets wat je in het haar kan smeren of sprayen waardoor luizen jouw kind overslaan. Zelfs die hardnekkige urban legends als tea tree olie: niet waar.
Het is simpelweg onmogelijk om te voorkomen dat er een luis in het haar van je kind klimt.
Maar, waar je wél controle over hebt is zorgen dat die ene luis niet de kans krijgt om tot een echte hoofdluisbesmetting te ontwikkelen: een wekelijkse kamcontrole.
En nee, dit hoeft niet een uur te duren. Het kan zelfs in slechts 10 minuten tijd, d.m.v. een unieke kamcontrole-methode waarmee hoofdluis eenvoudig en gegarandeerd voorgoed buiten de deur gehouden kan worden. Dat is aanzienlijk minder werk dan steeds je kind wekenlang moeten behandelen en je hebt nooit meer de zorgen om herbesmetting.
Voor wie dit niet allemaal zomaar voor waar aanneemt, leggen we het hieronder stap voor stap voor je uit.
Hoofdluis op school
Je gaat je op een gegeven moment afvragen of het nog wel zin heeft om te behandelen. Hoe voorkom je het wanneer het altijd heerst op school, wanneer haar beste vriendinnetje chronisch hoofdluis heeft, en de haren van je kind een luizenmagneet lijken? Aan de andere kant, niks doen, en binnen 2 maanden moeten zien dat het haar van je dochter een eigen leven begint te leiden, de haren van je zoon op een dierentuin beginnen te lijken, tot je van school te horen krijgt dat ze niet meer terug naar school mogen totdat ze weer luisvrij zijn, is ook geen optie.
Maar om bijna iedere week te smeren en wassen met luizenmiddelen - om daarmee hoogstens de luizen te doden terwijl een deel van de eitjes overleeft - is evenmin een prettige optie voor de gezondheid van de haren en hoofdhuid van je kind als ook voor je portemonnee.
Waarom heerst het zo op school, terwijl de vorige generaties amper met hoofdluis kampten?
Allereerst, in die tijd had hoofdluis net hun grootste nederlaag geleden door de toepassing van DDT in de oorlog. Een super effectief middel, was het niet dat het dermate schadelijk voor mensen bleek dat het uit de handel is gehaald.
In de decennia daarna waren er dus weinig hoofdluizen over.
De voornamelijk op permethrine of dimethicon gebaseerde luizenmiddelen waar we het tegenwoordig mee moeten doen, zijn effectief tegen de luizen, maar werken, ondanks de mooie beloftes, in de praktijk gebrekkig tegen de eitjes.
De meesten weten dit niet, denken dat hun kind door de behandeling en een enkele keer kammen luisvrij is, en sturen hun kind onbewust met levende eitjes terug naar school, waar het zich verder verspreiden kan.
Daarnaast controleren de meeste scholen op hoofdluis met gedateerde methoden en gebrekkige kennis om daadwerkelijk alle besmettingen te kunnen detecteren.
Gemiddeld wordt op school slechts 10% van de hoofdluisbesmettingen gedetecteerd… 90% blijft onopgemerkt!
Daarnaast worden de kinderen die niet langer een actieve besmetting hebben - slechts dode eitjes die achtergebleven zijn van oude besmettingen - onterecht als besmet gelabeld.
De eerste stap ter preventie die ouders kunnen nemen, is dan ook om naar de grootste bron te gaan en scholen met een gedateerd hoofdluisprotocol te attenderen op het bestaan van deze alternatieve aanpak voor scholen waarmee school nagenoeg volledig luisvrij kan worden.
Daarnaast is het belangrijk om school, familieleden en vriendjes altijd in te lichten wanneer je hoofdluis bij je kind ontdekt hebt, zodat ook zij gaan controleren en behandelen en jouw kind niet terug kunnen besmetten.
Besmetting
Hoe komt die luis nu feitelijk in het haar terecht? Meer informatie hierover vind je in onze blog Besmetting.
Kort gezegd: luizen hebben geen looppootjes maar klimpootjes. Luizen klimmen zeer snel en behendig van haar naar haar, maar zijn compleet immobiel op gewone oppervlakken. Een luis kan dus enkel en alleen via haar-haarcontact je hoofd betreden.
Dit kan direct haar-haarcontact zijn wanneer de hoofden dicht genoeg bij elkaar komen, of door indirect haar-haarcontact, via voorwerpen waar haren in terechtgekomen zijn zoals haarborstels of haarelastiekjes.
Vaak denkt men dat intensief knuffelen nodig is, maar een luis heeft slechts enkele seconden nodig om over te steken. Gemiddeld zijn er vijf tot tien korte, ongemerkte contactmomenten per dag, zoals een vluchtige zoen op de wang, samen spelen, stoeien of samen naar een scherm kijken. Het is daarom zinloos om van kinderen te vragen op te letten om niet te dichtbij andere kinderen te komen. Dat is eenvoudigweg niet vol te houden.
Wat wel zinvol is, is om te zorgen dat lange haren dichtbij het hoofd gebonden zijn d.m.v. een knot. Losse haren, vlechten of staarten raken makkelijker het haar van een ander kind.
Ook is het raadzaam om haarborstels en elastiekjes te gebruiken die van kunststof en één geheel gemaakt zijn, zoals Invisibobbles en de Hercules Painfree Scalp Brush. Zolang je daar de haren uithaalt, zijn er geen plooien of kieren waar de luizen in achter kunnen blijven.
Preventieve middelen
Nu komen we op een onderwerp waar veel hardnekkige fabels op rusten.
Veel mensen zijn absoluut overtuigd van de preventieve werking van bepaalde producten. Wanneer het kind na toepassing van dat middel eenvoudigweg niet in contact is gekomen met een besmet kind, wordt dit geluk toegeschreven aan het middel, terwijl dit in werkelijkheid geen enkele preventieve werking had. Er is geen enkele studie, geen enkel wetenschappelijk bewijs dat aantoont dat etherische oliën of andere commerciële sprays daadwerkelijk hoofdluis kunnen voorkomen.
Het kan zelfs nadelig werken wanneer men door de schijnveiligheid ervan hun kind minder vaak controleert.
Hier een overzicht van de verschillende soorten (commerciële en huis-)middelen die een preventieve werking beloven:
- Glij- of smeermiddelen (olie, siliconen, haarserums)
• Beoogd mechanisme: De haren zouden glad of plakkerig worden, waardoor het voor luizen moeilijk zou zijn om zich vast te grijpen of te bewegen.
• Waarom het niet werkt: Luizen hebben zeer gespecialiseerde klauwtjes die een haar volledig omvatten, en de haarschubben bieden juist houvast. Glijmiddelen kunnen hooguit de beweging tijdelijk iets vertragen, maar verhinderen het helemaal niet. - “Insecticide-achtige” sprays (lage concentratie synthetische stoffen, sommige kruidenextracten)
• Beoogd mechanisme: Doden of verjagen van luizen bij contact.
• Waarom het niet werkt: De concentratie in commerciële preventiemiddelen is te laag om luizen effectief te doden. Bovendien moeten luizen daadwerkelijk in contact komen met de stof; slechts aanwezig zijn op het haar is niet voldoende. - Fysieke barrière-claims (haarspray, poeder, crème die een “laag” vormt)
• Beoogd mechanisme: Er wordt gesuggereerd dat een laagje over het haar voorkomt dat een luis zich kan hechten.
• Waarom het niet werkt: De fysieke eigenschappen van luizen (kleine omvang, klauwen die een haar volledig omvatten) maken dit mechanisme irrelevant. Luizen kunnen gewoon langs of tussen een coating bewegen. - Geur- of etherische oliën (tea tree, lavendel, eucalyptus, munt, anijs e.d.)
• Beoogd mechanisme: De geur zou luizen afstoten, zoals een natuurlijk “insectenwerend middel”.
• Waarom het niet werkt: Luizen selecteren hun gastheer op basis van warmte, vochtigheid en CO₂, niet op geur van haren of zweet. Sterke geuren kunnen soms een kortstondige afweerreactie geven in laboratoriumomstandigheden, bijvoorbeeld in een Petri-schaal, waar hoge concentraties van de stof direct op de luis worden toegepast. In de praktijk op de hoofdhuid zijn de producten echter verdund, komt er nauwelijks contact met alle luizen, en verdampen de meeste etherische oliën binnen enkele uren, vaak al binnen 1–2 uur bij blootstelling aan lucht en lichaamstemperatuur. Daardoor is de contacttijd te kort om een effect te hebben.
• Veiligheidsaspecten: Het National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) noemt huidirritatie en allergische reacties als bekende bijwerkingen, vooral bij onverdunnende toepassing op huid en hoofdhuid. Daarnaast zijn er meldingen uit onderzoeken dat herhaaldelijk gebruik van tea tree olie (soms in combinatie met lavendelolie) bij jonge jongens werd geassocieerd met tijdelijke borstgroei (gynaecomastie), wat wordt toegeschreven aan mogelijke hormonale activiteit van componenten in deze oliën die de normale endocriene balans verstoren.
Hoewel dit type berichtgeving niet betekent dat iedereen bij gebruik hormonale disbalans zal krijgen, zijn er aanwijzingen dat de olie biologisch actieve stoffen bevat die hormonale systemen kunnen beïnvloeden, en dat verdient aandacht bij (veelvuldig) gebruik, vooral bij kinderen. - Combinaties van bovengenoemde middelen
• Soms worden oliën en glijmiddelen gecombineerd, met het argument dat dit meerdere barrières biedt.
• Waarom het niet werkt: Het combineren verandert niets aan het feit dat luizen grip hebben op haar en dat geur geen factor is bij hun keuze voor een gastheer.
Hygiëne
“Luizen houden niet van schoon haar” of het tegenovergestelde “luizen komen alleen af op vieze mensen”.
Beide is volstrekt onwaar. Hoe zit dat dan en hoe zijn deze fabels ontstaan?
Vroeger heerste er kleerluis in Nederland, tegenwoordig alleen nog in ontwikkelingslanden. Kleerluizen zijn een ander soort, aanzienlijk groter en leven in de kleding, niet op het lichaam. De kleerluis voedt zich aan de mens, maar trekt zich vervolgens terug in de plooien van de kleding. Kleerluizen konden bestaan in een tijd waarin mensen niet beschikten over een wasmachine, die hun kleding dagelijks ongewassen droegen. De rijke en meestal gewassen mensen hadden dus geen last van kleerluis. Zo is het ontstaan dat slechte hygiëne geassocieerd werd met luizen.
Om die hardnekkige onwaarheid tegenwicht te bieden is, hoe goedbedoeld ook, juist de fabel in het leven gebracht dat alleen schone haren hoofdluis zouden aantrekken, omdat talg en vuil de hoofdluizen zouden weren.
Maar ongeacht of haren iedere dag vol in de shampoo worden gezet of haren éénmaal per jaar met enkel kokosolie “gewassen” worden, het zal de luis worst wezen!
Een luis heeft geen neus. In plaats daarvan gebruiken ze gespecialiseerde zintuigcellen, zogenoemde chemoreceptoren, die zich vooral bevinden op hun antennes en poten. Ze reageren op kooldioxide, bepaalde stoffen in zweet en talg, lichaamswarmte en de luchtvochtigheidsgraad. Luizen selecteren op deze factoren omdat zij daar hun nageslacht succesvol in kunnen uitbroeden, niet op hygiëne of een bepaalde geur van het haar.
Wat wél werkt
Hiermee wordt duidelijk dat je niet kunt voorkomen dat een luis in het haar terechtkomt. Wat je wél kunt doen, is voorkomen dat een luis lang genoeg de kans krijgt om een volledige levenscyclus te doorlopen en zo een echte hoofdluisbesmetting te veroorzaken.
Wekelijkse kamcontrole
Door éénmaal per week, vóór het haren wassen, het haar te controleren door kortstondig te kammen met een netenkam, kan een beginnende besmetting al (figuurlijk) de kop ingedrukt worden voordat deze zich kan ontwikkelen.
Een besmetting begint meestal met slechts één bevrucht vrouwtje die direct eitjes kan gaan leggen. Een hoofdluiseitje heeft 7-10 dagen nodig voordat het uitkomt.
Bij een wekelijkse kamcontrole kan er dus hoogstens die ene luis en een gering aantal eitjes in het haar terechtgekomen zijn, maar die eitjes zijn nog niet uitgekomen tot nimfen. Dat is waar je voordeel ligt, want het zijn juist de nimfen die het lastigst te verwijderen zijn omdat zij net zo snel als een luis zijn en net zo klein als een neet – je kamt er al snel overheen.
Wanneer je wekelijks met de juiste middelen kamt, is het eenvoudig om die ene luis en die paar eitjes uit te kammen in weinig tijd. Zodoende heb je wekelijks ofwel:
- zekerheid dat je kind nog luisvrij is
- zekerheid dat een besmetting nog pril is
Een prille besmetting is met slechts één goede kambehandeling van 30 minuten te elimineren. Zo voorkom je wekenlang dagelijks kammen.
Maar wat is een goede kambehandeling? De meeste mensen kammen verkeerd en met netenkammen waar de neten zo doorheen glippen.
Met een netenkam van professionele kwaliteit, met kamtanden die niet kunnen wijken en waar neten niet doorheen kunnen glippen, en de juiste kaminstructies, maak je hét verschil.
Gebruik hierbij de bijbehorende speciale Kam Crème uit de betreffende Kam Kit, die het kammen makkelijk en pijnloos maakt, maar nog belangrijker, die de luizen en nimfen vangt en met crème en al uitkambaar maakt.
Wel 99% van de neten en 100% van de luizen kan je op deze wijze in slechts 30 minuten tijd uitkammen.
Zo houd je hoofdluis voorgoed onder controle:
- zekere, vroegtijdige detectie
- gegarandeerd effectieve behandeling
- de enige preventie die werkt
Conclusie en plan van aanpak
⇒ Wekelijkse kamcontrole
⇒ Lange haren in een knot
⇒ Plastic haarborstels en elastieken, haarvrij houden
⇒ School, familie en vriendjes inlichten
